Atatürk’ün İzmir Ziyaretleri

Mustafa Kemal’in İzmir’e gelişi. Atatürk’ün İzmir ziyaretleri. Atatürk’ün İzmir ilini ziyaret ettiği tarihler. Atatürk İzmir ilini kaç kez ziyaret etmiştir? Atatürk İzmir’e ilk olarak hangi tarihte gelmiştir? Sırasıyla Atatürk’ün İzmir’e geldiği tarihler. Atatürk’ün İzmir’e Gelişleri.

İzmir, Atatürk’ün yaşamında oldukça önemli olan şehirlerden biridir. Kurtuluş Savaşı’nda ilk kurşunun Şehit Gazeteci Hasan Tahsin tarafından İzmir’de atılmış olması, Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’ın kabrinin bu şehirde bulunması, Büyük Önder’in ilk ve son eşi Lâtife Hanım’ın da, İzmirli olması bu kenti Atatürk açısından oldukça önemli kılmıştır.

Atatürk’ün İzmir Ziyaretleri

Atatürk’ün en sık ziyaret ettiği kentlerden biri de İzmir’dir. Bugünkü bilgilerimize göre Atatürk’ün İzmir’e ilk ziyareti 1905 yılında gerçekleşmiştir1. Bu ilk ziyaretle ilgili olarak Atatürk şöyle bir değerlendirme yapmıştır: “Benim İzmir’i ilk gördüğüm gün, okuldan çıkarılarak sürgün yerine gittiğim gündür. Bu güzel memlekette, sürgüne giderken birkaç saat geçirmiştim. O zaman bu güzel rıhtımı, baştanbaşa, bize can düşmanı olan yabancı milletlerden olanlarla dolu görmüştüm. O zaman karar vermiştim ki; İzmir, gerçek asil ve soylu Türk İzmirlilerden gitmiştir; fakat ne acıdır ki, o tarihte gerçeği açıklamama imkân yoktu”2.

Mustafa Kemal Beyin İzmir’i ikinci ziyareti 1907’de, Suriye’deki görevinin ardından yeni görev yeri olan Selânik’e gidişi sırasında, yolcusu olduğu geminin İzmir Limanı’na uğramasıyla gerçekleşti3.

Cumhuriyet döneminde Atatürk’ün Dışişleri Bakanı olarak anılacak olan Dr. Tevfik Rüştü Aras, Mustafa Kemal Bey’le 1907 yılında İzmir’de karşılaşmalarını ve bu karşılaşmanın kendi yaşamındaki etkisini anlatırken “1907 sonbaharında İzmir Hastanesinin nisaiye kliniğinde göreve başladım. Ayrıca hususi bir muayenehane açtım. Bütün çalışmamı mesleğime hasretmiştim. Bir tesadüf bütün hayatımı değiştirdi. Konak Meydanı’ndaki bir kıraathanede Erkân-ı Harp Kolağası Mustafa Kemal Bey’le karşılaştık. 1905’de Beyrut’ta tanışmıştık. Şam’dan Selânik’e giderken İzmir’e uğramış(…) İzmir’deki tesadüf benim hayatımın bir dönüm noktası oldu. O gün memleketin hali konusunda ikimiz de içimizi döktük(…) Konak Meydanı’ndaki kıraathaneden o gün vatanını sevenlerin artık harekete geçmesi zamanının çoktan gelmiş olduğu kanaatini paylaşarak çıktık”4

Türk Kurtuluş Savaşı’ndan önce Mustafa Kemal’in son İzmir ziyareti 22 Eylül 1913 tarihinde gerçekleşmiştir5. Bu ziyaretinde yanında Dr. Tevfik Rüştü Bey de bulunmaktadır6. Atatürk’ün değer verdiği bestekârlardan biri olarak cumhuriyet döneminde sık sık Çankaya Köşkü ve Dolmabahçe Sarayı’na davet edilen Dr. Şükrü Şenozan hatıralarında Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal Beyi evinde misafir ettiğini belirtmektedir7.

İzmir’in kurtuluşundan sonra, 10 Eylül 1922’de, İzmir’e giren8 Mustafa Kemal Paşa kente dördüncü kez gelmiş olmaktadır. Mustafa Kemal, önce Karşıyaka’daki İplikçizade Köşkü’nde kalır; daha sonra ise Uşakîzadelerin Göztepe’deki köşkünde uzun süreli ikâmet ederek kentte gözlem ve incelemelerde bulunur9.

İki hafta sonra, 24 Eylül 1922’de, kendisine İzmir Hemşeriliği verilen Mustafa Kemal Paşa10, duygularını şöyle dile getirmiştir: ”İzmir’in muhterem ve hamiyetli [vatan, millet ve onur anlayışı yüksek] ahalisine, İzmir Belde ve İdare Meclisleri aracılığı ile bana İzmir Hemşeriliği ünvanını tevcih ettiğinize muttali’ oldum [öğrendim]. Vatanımızın Akdeniz’e karşı nûr-ı aynı [gözü] olan düşman istilâsından tahlîsi [kurtuluşu] içün bütün memleketi seve seve senelerce mihnet ve fedakârlıklara sevk etmiş bulunan İzmirimizin hemşehrileri arasında sayılmak benim için nihâyetsiz bir meserret ve mübâhât[sevinç ve mutluluk] hâsıl etmiştir”11…

T.B.M.M. Başkanı ve Başkomutan Mustafa Kemal Paşa 14 Ocak 1923’de çıktığı Batı Anadolu gezisi kapsamında İzmir’i de ziyaret etmiştir12. İzmir’i de kapsayan bu uzun Batı Anadolu ziyareti Atatürk’ün yaşamındaki önemli olaylara da sahne oldu. Bunlardan ilki annesi Zübeyde Hanım’ın vefat haberini gezinin hemen başlangıcında Eskişehir’de almasıydı13. Gezi süresince yaşanan bir diğer önemli gelişme Mustafa Kemal Paşanın, 29 Ocak 1923 günü, saat 17.00’de, İzmir’in tanınmış ailelerinden olan Uşakîzadelerin Göztepe’deki konağında sade bir nikâh töreni ile evlenmesiydi14. Kente yakın diğer yerleşim birimlerindeki incelemeleri sonrasında, 10 Şubat 1923’de, yeniden İzmir’e gelen Gazi, 17 Şubat 1923’de toplanan İzmir İktisat Kongresi’nin açış konuşmasında, “…Efendiler; Tarih, milletimizin itilâ ve inhitâtı [yükseliş ve çöküşünün] esbabını [nedenlerini] ararken birçok siyasî, askerî, içtimaî sebepler bulmakta ve saymaktadır. Şüphe yok bütün bu sebepler hadisat-ı içtimaiyede [toplumsal, sosyal olaylarda] müessirdirler. Bir milletin doğrudan doğruya hayatıyla alâkadar olan, o milletin iktisadiyatıdır. Tarihin ve tecrübenin tesbit ettiği bu hakikat bizim millî hayatımızda ve millî tarihimizde tamamen mütecellidir [gerçekleşmiştir]”15…diyerek yeni Türk devletinin benimseyeceği tam bağımsızlık ülküsü hakkında iç ve dış kamuoyuna mesaj vermek istemiştir.

Mustafa Kemal Paşa’nın bir sonraki İzmir ziyaretinde eşi Lâtife Hanım da kendisine eşlik etmişti. 27 Temmuz 1923’de İzmir’e ulaşan Gazi, Göztepe’deki Uşakizâde Konağı’nda misafir olmuştur. Aynı günün akşamı Hükûmet Konağı’nda şerefine verilen ziyafette üç yıldan fazla bir süre düşman işgali altında kalan İzmir halkının kendisine gösterdiği ilgi ve sevgiye şu sözler ile teşekkür eder: ”Muhterem Efendiler, Bu gece İzmir halkını bi-hakkın temsil eden kıymetli heyetinizin muvacehesinde bulunmak benim için büyük bir saadet oldu. İzmir halkının geçen defa olduğu gibi, bilhassa bu defa hakkımda izhar eylemiş olduğu samimî tezahürata karşı hissettiğim memnuniyeti doğrudan doğruya kendilerine ifade etmek mümkün olamadı; fakat bunu heyet-i âliyenize arz ve heyet-i âliyeniz vasıtasile bütün halka iblağı mümkün olacağını zannediyorum. Binaenaleyh bütün teşekküratımı heyet-i aliyenize arzediyorum”16.

Mustafa Kemal Paşa’nın Cumhurbaşkanı sıfatıyla ilk İzmir ziyareti 1924 yılı Ocak ayında gerçekleşti17. Bu ziyareti sırasında, 16 Ocak günü İzmir San’atlar Okulu’nda18 incelemelerde bulunmuş ve okulun şeref defterine şu satırları yazmıştır: “On bir ay evvel, mektebi ziyaret etmiştim. O zamanki meşhudatımla [gözle görülen şeyler] bugün gördüklerim arasında mühim, müspet farklar vardır. Çalışılıyor. Mesai ümit bahş noktaya müteveccihen şayan-ı memnuniyet bir surette yürüyor. Türkiye Cumhuriyeti bu san’at mekteplerinin tam inkişafına çok muhtaçtır”19. Mustafa Kemal, Şubat ayı başlarında İzmir’de düzenlenen Harp Oyunları’nı izlemek üzere kente gelen İstanbul basınının ileri gelenleriyle de görüşmüş ve basından Cumhuriyet idaresinin başarıya ulaşabilmesi için gereken yardımı göstermelerini istemişti20.

Gazi Mustafa Kemal, 1925 yılı Ekim ayında gerçekleştirdiği İzmir gezisinde21, konakladığı Naim Palas oteli yakınlarına Göztepe ve Karşıyaka semtlerinden vapurlarla gelen halka şöyle seslendi: ”Ben bütün İzmir’i ve İzmirlileri severim. Güzel İzmir’in temiz kalpli insanlarının da beni sevdiklerinden eminim. Yalnız bir tesadüf beni Karşıyaka’ya daha çok bağlamıştır. Karşıyakalılar, anam sizin bağrınızda, sizin topraklarınızda yatıyor”22.

Atatürk’ün bir diğer İzmir ziyareti 1926 yılı Haziran ayında yaşandı. Kendisine karşı düzenlenen suikast girişiminin açığa çıkması sonrasında İzmir’e gelen Gazi, İzmir’de kaldığı günlerde Naim Palas otelinde ikamet etti. 24 Haziran’da İsmet Paşa, Dr. Tevfik Rüştü Bey ve Fahrettin Altay Paşa ile birlikte Karşıyaka Spor Kulübünde incelemelerde bulunmuş ve kulübün şeref defterine şu satırları yazmıştır: “Karşıyaka Spor Kulübüne: Karşı karşıya bulunduğum gençlik, iftihara çok şayandır. Bu gençlik muvacehesinde istikbalin kuvveti ve saadeti ne bariz görünmektedir”23. Mustafa Kemal Paşa bu ziyaretinde Bornova’daki Ziraat Mektebi’nde de incelemelerde bulunmuş ve okuldaki incelemeleri sırasında Manisa’nın Soma kazasından gelen bir öğrenciye Milli Mücadele’yle ilgili şu açıklamalarda bulunmuştur: “Soma halkı Kuva-yı Milliye ordusu olarak Yunanlıları durdurdu; biz de Erzurum, Sivas ve Amasya Kongrelerini yaptık ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni kurduk. Eğer Soma’da, Akhisar’da, Denizli’de Yunanlılara karşı konulmasaydı, Yunanlılar Ankara’ya bizden önce girecekti, işler güçleşecekti”24.

Mustafa Kemal Paşa’nın 1930 yılı Şubat ayında gerçekleştirdiği İzmir ziyaretinde daha önce defalarca kaldığı Naim Palas oteli kendisine hediye edildi25. Gazi, bu ziyaretinde Buca’da da incelemelerde bulunmuş ve Sarıgöllü Hasanağanın 1926’da satın aldığı bahçeyi gezmiştir26.

Atatürk’ün 1931 yılı Ocak ayında gerçekleştirdiği İzmir ziyaretinde okul ziyaretleri önemli yer tutmuştu. 1 Şubat 1931 tarihinde İzmir Erkek ve Kız Liselerini inceledi. Türkiye’nin köklü eğitim kurumları arasında bulunan bu okullarda öğrencilerle bir araya gelerek dersleri takip etti. İzmir Kız Lisesi’nde yaptığı incelemede okulun hatıra defterine şunları yazmıştır: “İzmir Kız Lisesinde gördüğüm intizamdan, hususuyla bilgi ve milli terbiye vermekte ve almaktaki büyük dikkat ve heyecandan çok memnun oldum. Öğrencilere teşekkür ederim”27.

Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal, 1933 yılı başlarında gerçekleştirdiği yurt gezisi programında yer alan İzmir ziyaretinde; 1 Şubat’ta İzmir Valiliği, İzmir Şehir Komutanlığı ve Belediyeyi28, 2 Şubat’ta Bornova Ziraat Mektebi ve Karşıyaka Halk Eğitim Merkezi’ni29, 3 Şubat’ta Milli Kütüphane ve İncir Kooperatifi’ni ziyaret etti30. Söz konusu ziyaretinden 14 ay sonra, 9 Nisan 1934 tarihinde, beraberinde İzzettin [Çalışlar] Paşa, Kâzım [Karabekir] Paşa, Kılıç Ali, Salih [Bozok] ve Nuri [Conker] Beyler olduğu halde İzmir’e gelen Gazi Mustafa Kemal, askerî birlik denetlemelerine ağırlık verdi31.

1934 yılı Haziran ayında İran Şahı Rıza Pehlevi Türkiye’ye bir ziyarette bulundu. Ankara’da, bölge barışı adına olumlu gelişmeler ve karşılıklı güven sağlanmasını amaçlayan görüşmeleri izleyen günlerde, Gazi Mustafa Kemal, İran Şahı Rıza Pehlevi, Başbakan İsmet Paşa ve Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Bey, 22 Haziran’da İzmir’e gelmişler ve kentte kaldıkları süre boyunca, Bornova Ziraat Enstitüsü32, Milli Kütüphane, Kız Muallim Mektebi ve Halkevi’ni ziyaret etmişlerdir33. 24 Haziran 1934 tarihinde İzmir’den ayrılan Gazi’nin bu ziyareti, kente yaptığı son ziyaret olmuştur.

Kaynakça:

1 Necmi Ülker-Vehbi Günay-Latif Daşdemir, İzmir’in Sevinç Günleri, Atatürk’ün İzmir Ziyaretleri, Ege Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi, İzmir, 2009, s.11; Ali Fuat Cebesoy, Sınıf Arkadaşım Atatürk, İstanbul, 1967, s.86.
2 Ahmet Gürel, “Gazi’nin İzmir Günleri”, İzmir Tarih ve Toplum, S.3, Aralık 2008, s.8.
3 Yusuf Hikmet Bayur, Atatürk Hayatı ve Eseri - Doğumundan Samsun’a Çıkışına Kadar, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 1997, s.23; Ülker-Günay-Daşdemir, a.g.e., s.12.
4 “Dışişleri Bakanı Dr. Tevfik Rüştü Aras’ın Anıları, Atatürk’ün Kaybettiği Tek Savaş”, (yay. haz.: Sadun Tanju), Hürriyet, 10-11 Kasım 1987; Bayur, a.g.e., s.23.
5 Zeki Arıkan, İzmir Basınından Seçmeler 1872-1922, C.I, İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, İzmir, 2001, s.235.
6 Bayur, a.g.e., s.57.
7 Ülker-Günay-Daşdemir, a.g.e., s.16.
8 Utkan Kocatürk, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kronolojisi 1918-1938, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 2000, s.343; Kemal Arı, İzmir’in Kurtuluşu ve Yüzbaşı Şerafettin: Üçüncü Kılıç, Genişletilmiş 3. Baskı, Zeus Kitabevi, İzmir, 2009, s.s.287-288.
9 Kocatürk, a.g.e., s.345
10 Eren Akçiçek, Mustafa Kemal Olmak, Toplumsal Dönüşüm Yayınları, İstanbul, 2004, s.24; Hakimiyet-i Milliye, 1 Teşrin-i Evvel 1922.
11 Ülker-Günay-Daşdemir, a.g.e., s.44; Gürel, a.g.m., s.10.
12 İzmir Yollarında, Atatürk’ün Batı Anadolu Gezisi 14 Ocak 1923-20 Şubat 1923, (yay. haz.: Mehmet Önder), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1989, s.9.
13 Bozok, a.g.e., s.96; Mango, a.g.e., s.358;
14 Yiğit, a.g.e., s.231; İzmir Yollarında…, s.13.
15 A. Afetinan, İzmir İktisat Kongresi-17 Şubat-4 Mart 1923, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1989, s.57.
16 Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri II (1906-1938), Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 1997, s.80.
17 Önder, a.g.e., s.s.252-253.
18 1868 yılında açılan İzmir Hamidiye Sanayi Mektebi.
19 Hakimiyet-i Milliye, 18 Kanunusani 1924.
20 Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, s.571; Ülker-Günay-Daşdemir, a.g.e., s.94.
21 Tural, a.g.m., s.378.
22 Hakimiyet-i Milliye, 13 Birinci Teşrin 1925; Ahenk, 14 Ekim 1925; Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri II, s.238.
23 K. Doğan Dirik, Vali Paşa Kâzım Dirik-Bandırma Vapuru’ndan Halkın Kalbine, (yay. dnş.: Kemal Arı), Gürer Yayınları, İstanbul, 2008, s.190; Erkan Serçe, Fikret Yılmaz, Sabri Yetkin, Küllerinden Doğan Şehir, İzmir Büyük Şehir Belediyesi Kültür Yayını, İzmir, 2003, s.48.
24 Ahmet Bekir Palazoğlu, Atatürk’ün Okul Gezileri, T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1999, s.178.
25 Yeni Asır, 27 Şubat 1930; Önder, a.g.e., s.255: Bina günümüzde Atatürk Müzesi olarak hizmet vermektedir.
26 Anadolu, 2 Mart 1930; Ülker-Günay-Daşdemir, a.g.e., s.163.
27 Yeni Asır, 2 Şubat 1931.
28 Anadolu, 2 Şubat 1933.
29 Yeni Asır, 3 Şubat 1933.
30 BCA, 30.10.0.0./2.11.10.; Anadolu, 4 Şubat 1933; Dirik, a.g.e., s.198.
31 Cumhuriyet, 11 Nisan 1934; Anadolu, 11 Nisan 1934; Gürel, a.g.m., s.14; Ülker-Günay-Daşdemir, a.g.e., s.193.
32 1922 yılında açılan İzmir Mıntıka Ziraat Mektebi.
33 Dirik, a.g.e., s.198; Anadolu, 25 Haziran 1934.

Etiketler: atatürkün izmir ziyaretleri, atatürkün izmiri ziyaret tarihleri, mustafa kemalin izmire gelişi, atatürkün izmire gelişi,
Eklenme: 16.09.2012
Okunma: 2621

Yorum yaz

İsim
E-Posta
Yorum
Son 500 karakter...
Güvenlik
Telif Hakkı Sitemizdeki konular diğer siteler tarafından kullanılmak isteniyorsa, ilgili sayfaya link verilmesi koşulu ile kullanılabilir. Link verilmeden ve kaynak gösterilmeden her hangi bir yazı yada içerik bilgisinin alınarak web sitelerinde kullanılması kesinlikle yasaktır. Sitemizin içeriği internet üzerinden sürekli olarak kontrol edilmekte olup, telif hakkı ihlalinde bulunanlar hakkında gerekli girişimlerde bulunulmaktadır. Bununla birlikte, sitemizde bulunan bir içeriğin telif hakkına kendinizin sahip olduğunuzu düşünüyorsanız ataturkdevrimleri@hotmail.com iletişim adresimizden bizimle irtibata geçerek iddia ettiğiniz içeriğin sitemizden kaldırılmasını talep edebilirsiniz. Gerekli incelemelerin ardından gereği en kısa sürede yapılacaktır. www.ataturkdevrimleri.com En Büyük Atatürk Sitesi - Site Haritası
DMCA.com Protection Status