Çanakkale Savaşı Kara Muharebeleri

Çanakkale Savaşı Kara Muharebeleri

Çanakkale Boğazı’nın sadece donanma gücüyle geçilemeyeceğini anlayan İtilaf Devletleri, kara ve deniz araçları ile yapılacak geniş çapta bir çıkarma harekatında karar kıldılar.

Müttefik kuvvetlerin Kahire, İskenderiye ve Limni adasında toplanmaya başlaması, önemli bir saldırının habercisiydi. Dahası İngiliz ve Fransız gazetelerinde çıkan propaganda yüklü haberler, hem 18 Mart felaketini ört bas etmeye çalışıyor hem de doğu cephesinde yeni ve parlak bir zafer müjdeliyordu. (1)

Plana göre; İngilizlerin 29’uncu Tümeni, Seddülbahir’e çıkarılacak, onu sırası ile 1’inci Fransız Tümeni ile 2’nci İngiliz Deniz Tümeni takip edecektir. Bu kuvvetler, Alçıtepe’yi ele geçireceklerdir. Anzak birlikleri Arıburnu’na çıkarılacak ve her iki kuvvet Kilitbahir Platosu’nda birleşecektir. Asıl taarruz bu bölgeden yapılırken Kumkale-Beşige sahillerine gösteri çıkarması yapma görevi, 1’inci Fransız Tugayına verilmiştir. (2)

İskenderiye’deki gemiler ve nakil vasıtaları şimdi Limni’yi dolduruyordu. Donanmanın üssü de Mondros’tu. (3)

Kumkale Muharebeleri (25-27 Nisan 1915)

Gelibolu Yarımadası’na çıkarılacak birliklerin harekâtına yardım etmek için Çanakkale Boğazı’nın Anadolu yakasında bulunan Türk kuvvetlerinin meşgul edilmesi ve bu birliklerin Gelibolu Yarımadası’na kuvvet kaydırılmasını engellemek amacıyla Kumkale’ye aldatma niteliğinde bir çıkarma yapılmasına karar verilmiştir.

25 Nisan 1915’te Fransız birlikleri, Kumkale bölgesinde kıyı başını ele geçirmiş ancak bölgede bulunan Türk birliklerinin kahramanca savunması karşısında ilerleyememiş ve 26-27 Nisan gecesi çekilmek zorunda kalmıştır.

Seddülbahir Muharebeleri (25 Nisan-9 Ocak 1916)

İtilaf Kuvvetleri, Gelibolu Yarımadası güneyinde taktik açıdan bir kilit nokta oluşturan Alçıtepe’yi ele geçirmek amacıyla, çıkarma yeri olarak Seddülbahir bölgesindeki beş ayrı sahil kesimini çıkarma noktaları olarak seçmiştir. Bunlardan Ertuğrul ve Tekke Koyları çıkarma harekâtının ağırlık merkezi olarak belirlenmiştir. Ertuğrul ve Tekke Koylarının sağ ve sol yanındaki bölgelerde yer alan Morto, İkiz ve Pınariçi Koylarına çıkarılacak birlikler ise asıl taarruzu yapacak kuvvetin yan emniyetlerini sağlamakla görevlendirilmişlerdir.

25 Nisan 1915 günü Seddülbahir’i savunan 26. Alayın 3. Taburu, kendisinden neredeyse dokuz kat daha fazla sayısal üstünlüğe sahip İtilaf (İngiliz-Fransız) kuvvetlerini 32,5 saat boyunca durdurmayı başarmış ve onları ilk hedefleri olan Alçıtepe’ye ulaşmaktan alı koymuştur.

Seddülbahir bölgesindeki çarpışmalar, 13 Temmuz 1915 tarihine kadar çok kanlı karşılıklı taarruzlarla devam etmiştir. Bu sürede gerçekleşen Birinci, İkinci ve Üçüncü Kirte; Birinci ve İkinci Kerevizdere ve Zığındere Muharebeleri sonrasında bu bölgedeki çarpışmalar, mevzi muharebesi şeklini almıştır.

İngilizler, bütün şiddetiyle devam eden muharebelerde yarımadanın güneyinde ancak 5,5 km’lik bir cephe hattını işgal edebilmiş; derinlikte ise İlyasbaba Burnu’ndan ön cephe hattına kadar yaklaşık 6 km ilerleyebilmişlerdir. 25 Nisan 1915 sabahı itibariyle ilk 24 saat içinde ele geçirmeyi planladıkları Alçıtepe’ye 8,5 ay süren kanlı muharebelere rağmen hiçbir zaman ulaşamamışlardır.

Arıburnu Muharebeleri (25 Nisan 1915-6 Ağustos 1915)

Çıkarma Harekâtı, 25 Nisan 1915’te gün ağarmadan Avustralya ve Yeni Zelandalılardan oluşan Anzak birlikleri ile Büyük ve Küçük Arıburnu bölgelerinde başlamıştır.

Anzak birliklerini ilk karşılayanlar, 27. Alay’ın 2nci Taburunun 82’nci Bölüğünden bir takımdır. Bir avuç Türk askerinin kahramanca direnişiyle karşılaşan Anzak kuvvetlerinin düzeni bozulmuş ve planlanan hedeflerine ulaşmakta gecikmişlerdir. Bu arada Ecebat’tan gelerek taarruza geçen 27’nci Alay, kendisinden sayıca üstün Anzak kuvvetlerini, yeni oluşmaya başlayan cephenin orta kesiminde karşılamış ve durdurmuştur. Ancak 27. Alay’ın sağ yanında yer alan ve Conkbayırı - Kocaçimen Tepesi bölgesinin oluşturduğu hakim arazi tehlikeli biçimde boş kalmıştır.

İşte bu kritik anda 19’uncu Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, tehlikeyi sezmiş ve insiyatifini kullanarak Arıburnu bölgesine müdahale kararı vermiştir. Tümenindeki birliklerden 57’nci Alayı, bir Dağ Topçu Bataryasını, Süvari Bölüğünü ve Sıhhiye Müfrezesini, Kocaçimen Tepesi istikametinde vakit geçirmeden harekete geçirmiş ve Anzak birliklerini geri püskürtmüştür.

19 Mayıs 1915’te icra edilen, ancak sonuçsuz kalan Türk taarruzu sonrasında Arıburnu bölgesindeki muharebeler, 6 Ağustos’a kadar mevzi muharebesi şeklinde devam etmiştir.

Kanlısırt ve Conkbayırı Muharebeleri

İtilaf kuvvetlerinin 6 Ağustos 1915 akşamı başlatacağı Anafartalar sahillerine yönelik çıkarma harekâtı ile Arıburnu üzerinden Conkbayırı – Kocaçimen Tepesi silsilesini hedef alan taarruzu örtmek, Arıburnu bölgesindeki Türk kuvvetlerini yerinde tespit etmek ve eğer başarılı olunursa Arıburnu’ndaki Türk cephe hattını yarıp geçmek amacıyla Kanlısırt üzerindeki Türk mevzilerine yönelik bir taarruz yapılması kararlaştırılmıştır.

6 Ağustos 1915 sabahından itibaren Kanlısırt üzerindeki Türk hatları, denizden ve karadan yoğun topçu ateşiyle dövülmeye başlamıştır. Saat 17:30’da Anzak birlikleri taarruza geçmiştir. Bombardımanda ağır hasar gören Türk siperleri içinde göğüs göğse kanlı çarpışmalar yaşanmıştır. Birinci hat siperleri Anzakların eline geçtiyse de askerlerimiz ördükleri etten duvarla, Anzak birliklerinin daha fazla ilerlemesine izin vermemiştir. Bu taarruzdan amaçladığı sonuçlara ulaşamayan Anzak birlikleri ilk anda ele geçirdiği siper hattıyla yetinmek zorunda kalmıştır.

6 Ağustos’ta Arıburnu üzerinden Conkbayırı - Kocaçimen Tepesi hattına taarruza başlayan İngiliz kuvvetinin sağ kolunu oluşturan kuvvetlerin bir bölümü Şahinsırtı’nın Conkbayırı ile birleştiği bölgeye kadar ulaşmaya başarmış ve ancak burada durdurulmuştur. Conkbayırı üzerindeki İngiliz kuvvetlerinin meydana getirdiği tehdidin ortadan kaldırılması amacıyla Anafartalar Grubu Komutanı Albay Mustafa Kemal, o anda mevcut kuvvetlerle derhal taarruza karar vermiştir. 10 Ağustos sabahı saat 04:30’da başlayan Türk süngü taarruzu ile İngiliz kuvvetleri Conkbayırı üzerinde tutunmayı başardığı bütün noktalardan sökülüp atılmıştır. Bu taarruz sırasında kuvvetlerini sevk ve idare etmekte olan Albay Mustafa Kemal’in göğsüne bir şarapnel misketi isabet etmiştir. Şarapnel misketi, Mustafa Kemal’in cebinde bulunan saati parçalamış, ancak kendisine bir zarar vermemiştir.

Bundan sonraki dönemde Arıburnu bölgesinde mevzi muharebeleri şeklinde devam eden çarpışmalar, 20 Aralık 1915 tarihinde Anzakların bölgeyi tahliyesi ile son bulmuştur.

Anafartalar Çıkarması, Anafartalar ve Conkbayırı Muharebeleri (6 Ağustos-20 Aralık 1915)

25 Nisan 1915 sabahı başlayan çıkarmalar ile ilk 24 saat içinde ele geçirilmesi planlanan hedeflerin hiçbirine, aradan geçen yaklaşık 3,5 ay süresince ulaşılamaması üzerine İtilaf kuvvetleri taze kuvvetlerce Anafartalar sahillerine yeni bir çıkarma harekâtı planlamıştır. Amaç, bölgenin en hakim kesimi olan Conkbayırı – Kocaçimen Tepesi silsilesini ele geçirmek suretiyle Arıburnu bölgesindeki Türk kuvvetlerini kuzey yönünden kuşatmak, sonrasında Anafartalar sahillerine çıkarılan kuvveti kullanarak yeni Türk kuvvetlerinin geri bölgesine sarkmaktı. Daha 25 Nisan 1915 günü gerçekleştirilmesi planlanan durum, bu şekilde gerçekleştirilecek ve Çanakkale Boğazı’na kadar ilerlenecekti. Sonuçta, Türk ordusunun Gelibolu Yarımadası üzerindeki direnişi kırılmış olacaktı.

Birinci Anafartalar, Kireçtepe, İkinci Anafartalar ve Bombatepe Muharebeleri

6 Ağustos 1915’te saat 22:00’den itibaren Küçük Kemikli güneyine ve Suvla Koyu sahillerine çıkmaya başlayan İngiliz 9’uncu Kolordusu, ilk olarak Bursa Jandarma Taburunun direnişiyle karşılaşmıştır. Kısa sürede sahile 27.000 kişilik bir kuvvet çıkaran İngilizler, bölgede bulunan ikisi jandarma, toplam dört Türk taburu ile karşılaşmışlardır. Buna rağmen İngiliz kuvvetleri, 7 Ağustos akşamına kadar sahilden içeriye doğru, ancak 800 metre ilerleyebilmişlerdir.

Anafartalar’daki durumun ciddiyeti üzerine Bolayır berzahında bulunan 7’nci ve 12’nci Tümenler bölgeye sevk edilmiş ve Anafartalar Grubu Komutanlığı kurulmuştur. 19’uncu Tümen Komutanı Albay Mustafa Kemal’de 9 Ağustos 1915 akşamı Anafartalar Grubu Komutanlığına atanmıştır.

9 Ağustos sabahı 12’nci Tümen Mestantepe, 7’nci Tümen ise Damakçılık Bayırı istikametinde olmak üzere Türk taarruzu başlamıştır. İngilizler de aynı gün taarruza karar vermişler, ancak Türk tarafı kendilerinden önce davranmıştır. Birinci Anafartalar Muharebesi adıyla anılan bu muharebe iki gün sürmüş ve İngilizlerin ilerleme planları başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

10 Ağustos 1915’te Conkbayırı’nda ağır bir yenilgiye uğrayan İngilizler, 15 Ağustos’ta Anafartalar Grubu kuvvetlerini sağ yanlarından çevirmek ve Karakol Dağı silsilesi doğusundan ilerleyerek Anafartalar Ovası’na hakim yükseltileri ele geçirerek Türk kuvvetlerinin gerisine sarkmak istemişlerdir. Bu amaçla İngilizler, Kireçtepe üzerinden taarruza geçmişler ancak 15-17 Ağustos 1915 tarihlerinde Kireçtepe’ye yönelttikleri taarruzdan da bir sonuç alamamışlardır. Bunun üzerine Anafartalar bölgesinin orta kesiminde bir kez daha şanslarını denemişlerdir.

21 Ağustos 1915’te saat 15:30’da başlayan İngiliz taarruzuyla, İsmailoğlu Tepeler ile Yusufçuk Tepe hattı hedef olsa da asıl ilerlemeleri adı geçen tepeler hattının güneyinde gerçekleşmiştir. Bu kesimde Türk cephe hattının geri itmeyi başaran İngiliz kuvvetlerinin ilerleyişi, Anafartalar Grubu Komutanı Albay Mustafa Kemal’in 11’inci Süvari Alayını taarruza sevk etmesiyle durdurulmuştur. 22 Ağustos sabahı taarruzlarını sürdürmek isteyen İngilizler, İkinci Anafartalar Muharebesi olarak anılan bu muharebede ağır zayiat vererek mevzilerine geri çekilmek zorunda kalmışlardır.

Son kez 27 Ağustos 1915’te Bombatepe’ye taarruz eden İngilizler bir kez daha hedeflerine ulaşmayı başaramamışlardır. 27 Ağustos sonrasında ise bölgedeki çarpışmalar, İngilizlerin Arıburnu ve Anafartalar bölgelerini tahliye ettiği 20 Aralık 1915’e kadar mevzi muharebeleri şeklinde devam etmiştir.

İtilaf Kuvvetlerinin Gelibolu’yu Tahliye Etmeleri (8 Aralık 1915 – 9 Ocak 1916)

Artık, itilaf Devletleri’nin ne kuvvet göndermeye takati ne de Çanakkale’yle uğraşmaya tahammülü kalmıştır. İtilaf Devletleri, 8-20 Aralık 1915’te Anafartalar ve Arıburnu bölgelerini, 28 Aralık 1915 – 9 Ocak 1916 tarihleri arasında da Seddülbahir bölgesini tahliye etmişlerdir. Tahliye işlerinin çok iyi planlanması, gizliliğe ve sessizliğe dikkat edilmesi, hava şartlarının uygun olması gibi nedenlerle İtilaf Devletleri, kuvvetlerini başarıyla geri çekmişlerdir. (4)

Sonuç olarak, en güçlü ve modern silahlarla donanmış olarak Boğaz’a saldıran İtilaf Devletleri, manevi gücünü dikkate almadan küçümsedikleri Türk ordusu karşısında önce denizde, sonra da karada beklemedikleri bir yenilgi alarak geri çekilmek zorunda kalmışlardır.

(1) Gürsel Göncü, Şahin Akdoğan, A.g.e., s.23
(2) T.S.K (Çanakkale Destanı kitapçığı)
(3) Erhan Metin, Sözün Bittiği Yer Çanakkale, Mart 2008, s. 47
(4) T.S.K (Çanakkale Destanı kitapçığı)

Etiketler: çanakkale kara muharebeleri, çanakkale savaşı kara muharebeleri özet, çanakkale kara muharebeleri özet, kısaca çanakkale kara savaşları,
Eklenme: 15.03.2013
Okunma: 2443

Yorumlar

SALİHA - 23 Mart 2013, Cumartesi 10:34
Çanakkale cephesi kara muharebeleri insanlık tarihinin belki de bir daha göremeyeceği savaşlara sahne olmuştur.
ferit - 23 Mart 2013, Cumartesi 10:32
çanakkale savaşı kara muharebeleri özet olarak tek sayfada son derece anlaşılır şekilde yazılmış

Yorum yaz

İsim
E-Posta
Yorum
Son 500 karakter...
Güvenlik
Telif Hakkı Sitemizdeki konular diğer siteler tarafından kullanılmak isteniyorsa, ilgili sayfaya link verilmesi koşulu ile kullanılabilir. Link verilmeden ve kaynak gösterilmeden her hangi bir yazı yada içerik bilgisinin alınarak web sitelerinde kullanılması kesinlikle yasaktır. Sitemizin içeriği internet üzerinden sürekli olarak kontrol edilmekte olup, telif hakkı ihlalinde bulunanlar hakkında gerekli girişimlerde bulunulmaktadır. Bununla birlikte, sitemizde bulunan bir içeriğin telif hakkına kendinizin sahip olduğunuzu düşünüyorsanız ataturkdevrimleri@hotmail.com iletişim adresimizden bizimle irtibata geçerek iddia ettiğiniz içeriğin sitemizden kaldırılmasını talep edebilirsiniz. Gerekli incelemelerin ardından gereği en kısa sürede yapılacaktır. www.ataturkdevrimleri.com En Büyük Atatürk Sitesi - Site Haritası
DMCA.com Protection Status